Cỡ lệnh tính thế nào: định số lỗ trước, số tiền tính ra sau

Hỏi mười người mới vào thị trường xem họ quyết định mua bao nhiêu thế nào, chín người sẽ trả lời theo kiểu tỷ lệ: tôi có một trăm triệu, bỏ vào ba chục. Vấn đề của cách nghĩ đó là nó không dính gì tới rủi ro của chính lệnh này. Cùng bỏ ba chục, mua một quỹ chỉ số rộng và mua một mã nhỏ biến động mạnh là hai mức phơi nhiễm hoàn toàn khác nhau. Cách làm chuyên nghiệp hơn là đảo ngược cả thứ tự.

Câu hỏi phải trả lời trước câu hỏi mua bao nhiêu

Trước khi hỏi mua bao nhiêu, hãy trả lời: nếu lệnh này sai, tôi chấp nhận trả bao nhiêu tiền học phí. Mức tham chiếu hay được nhắc tới trong sách giao dịch là một tới hai phần trăm tổng vốn cho mỗi lệnh. Tài khoản mười nghìn đô thì mỗi lệnh chấp nhận mất khoảng một trăm tới hai trăm, đại khái là ý đó.

Con số này không có đáp án chuẩn, nhưng nó có một phép thử khá cứng: sai liên tiếp năm lần, bạn còn thở đều và đặt được lệnh tiếp theo không. Còn thì tỷ lệ đó hợp với bạn; không còn thì hạ xuống. Khả năng chịu rủi ro là câu hỏi về sự trung thực, không phải về lòng dũng cảm.

Công thức và một bảng ví dụ

Định xong số tiền chấp nhận lỗ, phần còn lại chỉ là một phép chia. Lấy một ví dụ:

• Tài khoản 10.000 đô, rủi ro mỗi lệnh đặt 1%, tức chấp nhận lỗ 100 đô;
• Mã đang nhắm giá 50 đô, bạn đặt cắt lỗ ở 45, vậy khoảng cách cắt lỗ là 5 đô, tương đương 10%;
• Cỡ lệnh = 100 ÷ 5 = 20 cổ, số tiền bỏ ra = 20 × 50 = 1.000 đô.

Kiểm lại: mua 20 cổ, giá rơi về 45 và cắt lỗ khớp, khoản lỗ đúng bằng 100 đô, tức con số bạn định trước. Toàn bộ phương pháp nằm ở đó: số lỗ là do bạn định, cỡ lệnh là thứ được tính ra, không cần khả năng dự đoán nào. Ngại tính tay thì công cụ tính khối lượng theo rủi ro chạy đúng công thức này, điền số vào là ra.

Cùng một mức rủi ro 100 đô, đổi khoảng cách cắt lỗ thì số cổ mua được lệch nhau khá xa (đơn vị tiền là đô la):

Bốn dòng đều lỗ tối đa 100 đô, chỉ khác nhau ở số tiền bỏ ra. Dòng thứ hai đáng nhìn lâu một chút: cắt lỗ càng sát thì cỡ lệnh tính ra càng lớn, nghe rất hấp dẫn, nhưng cắt lỗ quá sát sẽ bị dao động thường ngày quét ra ngoài, và thế là bạn cầm một cỡ lệnh to đi dừng lỗ liên tục. Khoảng cách cắt lỗ không phải cái núm để vặn cỡ lệnh: nó do cấu trúc giá quyết định, còn cỡ lệnh là con số bị động tính ra.

Hệ quả: biến động càng lớn, cỡ lệnh tự động càng nhỏ

Công thức này có một tác dụng phụ khá đẹp. Tài sản biến động mạnh thì khoảng cách cắt lỗ hợp lý phải để rộng hơn, nếu không sẽ bị quét ra ngoài bởi dao động bình thường; mà khoảng cách cắt lỗ nằm ở mẫu số, mẫu số càng lớn thì thương số càng nhỏ. Nói cách khác, công thức tự động cho bạn bỏ ít tiền hơn vào thứ nguy hiểm và nhiều hơn vào thứ êm, không cần bạn phải nhớ thêm một quy tắc riêng.

Nhìn ngược lại những câu chuyện cháy tài khoản, kịch bản gần như luôn giống nhau: đặt cỡ lệnh lớn nhất vào đúng tài sản biến động mạnh nhất. Người dùng phương pháp này, về mặt cấu trúc, không làm ra được tình huống đó.

Mở ba lệnh cùng lúc thì rủi ro có gấp ba không?

Một lệnh tính đẹp đến đâu, mở năm lệnh mỗi lệnh 1% thì tổng phơi nhiễm trên giấy vẫn là 5%. Chuyện này nhiều người chỉ nhớ ra sau khi dính cái cắt lỗ thứ ba liên tiếp. Trên thực tế nên đặt thêm một trần nữa: tổng rủi ro của tất cả vị thế đang mở không vượt quá một mức nào đó của tổng vốn, mức hay gặp là 5% tới 6%, cũng không có đáp án chuẩn và cũng dùng phép thử “sai mấy lần thì mất ngủ” để hiệu chỉnh.

Rắc rối hơn là tương quan. Mua ba mã bán dẫn trông như ba lệnh 1% độc lập, tới ngày cả ngành bị đạp thì chúng cùng chạm cắt lỗ một lượt, thực chất gần với một lệnh 3% đặt cược một chiều. Vì vậy tổng rủi ro phải tính theo nhóm có tương quan, không phải theo số lệnh:

• Cùng ngành, cùng câu chuyện, cùng một chuỗi cung ứng thì gom lại tính như một lệnh;
• Cổ phiếu Mỹ và tài sản crypto định giá bằng đô la có mức liên động cao hơn bình thường trong những phiên hoảng loạn, đừng coi là hoàn toàn độc lập;
• Muốn phân tán thật thì hướng đi là đổi loại tài sản (cổ phiếu, trái phiếu, vàng), không phải đổi mã.

Cách làm thì quê nhưng hiệu quả: trước khi mở lệnh mới, cộng “khoản lỗ tối đa có thể xảy ra” của các vị thế đang có một lượt, vượt trần thì tạm không mở, hoặc thu nhỏ lệnh mới lại. Bước này không cần công cụ nào, giấy bút là đủ.

Cùng công thức, cổ phiếu Mỹ và crypto khác ở đâu

Công thức không đổi, thứ đổi là con số khoảng cách cắt lỗ bạn điền vào.

Cổ phiếu Mỹ có giờ mở và giờ đóng, thứ đáng đề phòng nhất là gap: sau báo cáo tài chính hoặc một tin bất ngờ, giá mở cửa nhảy thẳng qua mức cắt lỗ và khớp ở chỗ thấp hơn. Vì vậy tính xong khối lượng cho cổ phiếu Mỹ thì trong đầu nên để sẵn một khoảng đệm “lỗ thực tế có thể nhiều hơn 100 đô một chút”, nhất là với vị thế ôm qua ngày công bố kết quả kinh doanh.

Tài sản crypto giao dịch liên tục hai tư giờ nên ít gap hơn, nhưng biên độ dao động bản thân nó lớn hơn nhiều; cùng một cách xác định, khoảng cách cắt lỗ hợp lý thường phải nới ra gấp hai tới ba lần so với cổ phiếu. Khoảng cách nằm ở mẫu số, nên cỡ lệnh tính ra nhỏ hẳn đi. Đó không phải công thức làm khó bạn, đó là nó phản ánh đúng mức rủi ro.

Còn một lưu ý đúng cho cả hai phía: khoảng cách cắt lỗ phải nghĩ theo phần trăm, đừng nghĩ theo “mấy đồng”. Cổ phiếu 50 đô rơi 5 đô là 10%, cổ phiếu 200 đô rơi 5 đô chỉ là 2,5%; cùng một con số tuyệt đối ở hai mức giá là hai mức rủi ro hoàn toàn khác nhau.

Ba chỗ hay vướng khi thực thi

“Cắt lỗ đặt ở đâu?” Do lập luận vào lệnh của bạn quyết định, không do công thức. Dưới vùng hỗ trợ, hoặc ở mức giá mà chạm tới thì lý do mua ban đầu coi như sai, đều là cách đặt phổ biến. Công thức chỉ làm nhiệm vụ dịch mức đó thành số cổ.

“Số tiền quá nhỏ, không mua nổi một cổ thì sao?” Cỡ lệnh tính ra nhỏ hơn một cổ chính là dấu hiệu biến động của mã này quá lớn so với tài khoản của bạn. Mua theo số tiền là lối ra thực tế ở đây, cách làm nằm trong bài về cổ phiếu lẻ.

“Đầu tư định kỳ có phải tính thế này không?” Không. Đầu tư định kỳ kiểm soát rủi ro bằng cách rải điểm mua theo thời gian, còn khung cắt lỗ ở đây dành cho từng lệnh đơn lẻ; hai hệ thống khác nhau, đừng trộn. Phần toán của hệ thống kia nằm ở toán học của đầu tư định kỳ.

Cỡ lệnh quản “một lệnh lỗ bao nhiêu”, còn rủi ro và cách tự bảo vệ quản những cái hố ở tầng nền tảng và thể chế. Làm xong cả hai tầng thì mới tới lượt trình độ chọn mã lên tiếng.